Systematyczne oszczędzanie na emeryturę przestaje być wyborem, a staje się elementem odpowiedzialnego planowania finansowego. Osoby fizyczne mogą korzystać z różnych instrumentów długoterminowego gromadzenia kapitału. Jednym z nich jest IKZE, czyli ustawa o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego, które cieszy się dużą popularnością ze względu na preferencje podatkowe. Poniżej wyjaśniamy, czy odliczenie wpłaty na IKZE od dochodów małżonka jest dopuszczalne w świetle obowiązujących przepisów.
Oszczędzanie w IKZE – zasady ustawowe i limit wpłat
Zasady gromadzenia środków na indywidualnych kontach emerytalnych (IKE) oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego (IKZE), w tym dokonywania wpłat, wypłat transferowych, wypłat, częściowego zwrotu i zwrotu środków, reguluje wskazana wyżej ustawa.
Wpłata na IKZE oznacza przekazanie środków pieniężnych przez oszczędzającego na jego rachunek IKZE albo przekazanie pożytków z papierów wartościowych zgromadzonych na tym koncie. Co istotne, oszczędzający ma prawo do odliczenia od dochodu wpłat na IKZE na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych, pod warunkiem że gromadzi oszczędności wyłącznie na jednym IKZE.
Wpłaty na IKZE podlegają ustawowemu limitowi rocznemu. W danym roku kalendarzowym nie mogą przekroczyć kwoty odpowiadającej 1,2-krotności przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej określonego w ustawie budżetowej, ustawie o prowizorium budżetowym albo w ich projektach.
W przypadku IKZE prowadzonego na podstawie umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym limit dotyczy wyłącznie tej części składki ubezpieczeniowej, która stanowi wpłatę na IKZE.
Jeżeli do końca roku poprzedzającego rok dokonywania wpłat brak jest podstaw do ustalenia przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia, przyjmuje się przeciętne miesięczne wynagrodzenie z trzeciego kwartału roku poprzedniego. Wysokość limitu ogłasza minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w drodze obwieszczenia w „Monitorze Polskim”.
Wpłaty na IKZE można odliczyć od dochodu uzyskanego w danym roku podatkowym. Jeżeli jednak dochód podatnika jest niższy niż kwota dokonanej wpłaty, odliczenie przysługuje wyłącznie do wysokości osiągniętego dochodu. Nadwyżka nie podlega rozliczeniu w latach następnych.
Limit wpłat nie wynika bezpośrednio z ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, lecz z przepisów regulujących IKE i IKZE. W 2025 roku limit wpłat na IKZE wynosił 15 611,40 zł, natomiast w 2026 roku – 16 956 zł.
Wspólne rozliczenie a odliczenie wpłaty na IKZE od dochodów małżonka
Kwestia odliczenia wpłaty na IKZE nabiera szczególnego znaczenia przy wspólnym rozliczeniu małżonków. Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy o PIT, małżonkowie podlegający nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce, pozostający przez cały rok podatkowy w związku małżeńskim i objęci wspólnością majątkową, mogą złożyć wspólne zeznanie podatkowe. W takim przypadku opodatkowaniu podlega suma ich dochodów, po uprzednim odliczeniu – odrębnie przez każdego z małżonków – kwot wskazanych w art. 26, 26e i 26h ustawy o PIT.
Oznacza to, że odliczenie wpłaty na IKZE przysługuje temu małżonkowi, który faktycznie dokonał wpłaty na swoje IKZE i uzyskał dochód podlegający opodatkowaniu według skali podatkowej. Odliczenia dokonuje się od dochodu tej osoby, nawet jeśli małżonkowie korzystają ze wspólnego rozliczenia.
Jednocześnie przepisy dopuszczają wspólne opodatkowanie również w sytuacji, gdy jeden z małżonków w danym roku podatkowym nie uzyskał przychodów opodatkowanych według skali podatkowej albo osiągnął dochód niepowodujący obowiązku zapłaty podatku. W praktyce oznacza to, że przy wspólnym rozliczeniu możliwe jest uwzględnienie odliczenia wpłaty na IKZE jednego z małżonków w ramach łącznego obliczenia podatku, przy zachowaniu zasady odrębnego przypisania odliczenia do podatnika dokonującego wpłaty.
Kiedy możliwa jest wypłata z IKZE?
Wypłata środków zgromadzonych na IKZE może nastąpić wyłącznie po spełnieniu ustawowych warunków. Oszczędzający musi ukończyć 65. rok życia oraz dokonywać wpłat na IKZE co najmniej w pięciu latach kalendarzowych.
Środki mogą zostać wypłacone jednorazowo albo w ratach – zgodnie z wnioskiem oszczędzającego. W przypadku wypłaty ratalnej okres jej trwania powinien wynosić co najmniej 10 lat. Jeżeli jednak wpłaty na IKZE były dokonywane przez okres krótszy niż 10 lat, wypłata w ratach może zostać rozłożona na czas odpowiadający okresowi dokonywania wpłat.
Wypłata jednorazowa albo pierwsza rata powinna zostać zrealizowana w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia złożenia wniosku, chyba że oszczędzający wskaże późniejszy termin.
Podsumowanie
IKZE stanowi efektywne narzędzie długoterminowego oszczędzania z wykorzystaniem preferencji podatkowych. Odliczenie wpłaty na IKZE od dochodu jest prawem podatnika dokonującego wpłaty i może zostać uwzględnione także przy wspólnym rozliczeniu małżonków. Kluczowe znaczenie ma jednak zachowanie limitu wpłat oraz spełnienie warunków określonych w przepisach prawa podatkowego i ustawie regulującej funkcjonowanie IKZE.